Ulga na zabytki przysługuje dziś przede wszystkim właścicielowi lub współwłaścicielowi zabytku nieruchomego, który ponosi wydatki na fundusz remontowy albo na prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane. Co do zasady można odliczyć do 50% poniesionych wydatków, ale od 2023 r. nie dotyczy to już nowych wydatków na zakup zabytku, z wyjątkiem praw nabytych dla kosztów poniesionych do 31 grudnia 2022 r. Ulga na zabytki nadal istnieje, ale jej zakres jest węższy niż na początku. To ważne, bo wiele osób nadal szuka informacji według dawnych zasad i błędnie zakłada, że sam zakup pałacu, kamienicy czy mieszkania w zabytkowym budynku daje preferencję podatkową. Dziś trzeba patrzeć na aktualne reguły Ministerstwa Finansów i rozróżniać stan obecny od zasad obowiązujących tylko dla rozliczeń wydatków z 2022 roku.
Kto może skorzystać z ulgi na zabytki?
Z ulgi może skorzystać właściciel albo współwłaściciel zabytku nieruchomego. Ministerstwo Finansów wskazuje też, że odliczenie rozlicza się w PIT, więc preferencja dotyczy podatników osiągających dochody opodatkowane według skali podatkowej, 19% podatkiem liniowym albo przychody opodatkowane ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.
W praktyce oznacza to, że sama sympatia do zabytków nie wystarczy. Musisz mieć tytuł własności lub współwłasności i rzeczywiście ponieść wydatek, który mieści się w ustawowym katalogu.
Na jakie wydatki przysługuje ulga na zabytki?
Od 2023 r. ulga obejmuje dwie główne grupy wydatków:
- wpłaty na fundusz remontowy wspólnoty mieszkaniowej albo spółdzielni mieszkaniowej utworzony dla zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków lub znajdującego się w ewidencji zabytków,
- prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy zabytku nieruchomym wpisanym do rejestru zabytków.
To rozróżnienie ma duże znaczenie. Przy funduszu remontowym wystarczy, że chodzi o zabytek wpisany do rejestru albo ujęty w ewidencji. Przy pracach konserwatorskich po zmianach od 2023 r. mowa już o zabytku nieruchomym wpisanym do rejestru zabytków.
Czy zakup zabytku daje jeszcze prawo do ulgi?
Nie, nie dla nowych wydatków ponoszonych od 2023 r. Odliczenie wydatków na odpłatne nabycie zabytku było przewidziane według zasad obowiązujących w 2022 roku. Nowelizacja z 9 czerwca 2022 r. zachowała jednak prawa nabyte, więc wydatki poniesione do 31 grudnia 2022 r. nadal mogą być rozliczane według dawnych przepisów.
To właśnie najczęściej myli podatników. W aktualnym stanie prawnym nie ma już prostego schematu: kupuję zabytek i odliczam część ceny zakupu. Taka możliwość dotyczy tylko historycznych wydatków z 2022 roku, rozliczanych na zasadzie ochrony praw nabytych.
Ile można odliczyć?
W aktualnych zasadach odliczeniu podlega do 50% poniesionych wydatków na:
- fundusz remontowy,
- prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane.
Dla wydatków z 2022 roku obowiązywała jeszcze trzecia kategoria, czyli zakup zabytku. Wtedy odliczenie z tytułu nabycia nie mogło przekroczyć iloczynu 500 zł i liczby metrów kwadratowych powierzchni użytkowej zabytku, a łączny limit dla wszystkich inwestycji podatnika z tego tytułu wynosił 500 000 zł.
Jakie warunki trzeba spełnić, aby odliczyć fundusz remontowy?
Przy funduszu remontowym musisz być właścicielem lub współwłaścicielem zabytku nieruchomego w momencie ponoszenia wydatku. Potrzebny jest też dowód wpłaty albo zaświadczenie od wspólnoty mieszkaniowej lub spółdzielni o wysokości wpłat dokonanych w roku podatkowym.
To jedna z prostszych ścieżek skorzystania z ulgi. Jeżeli mieszkasz w zabytkowej kamienicy i regularnie wpłacasz środki na fundusz remontowy, kluczowe będzie dobre udokumentowanie każdej wpłaty.
Jakie warunki trzeba spełnić przy pracach konserwatorskich i budowlanych?
Jeżeli chcesz odliczyć wydatki na prace, musisz być właścicielem albo współwłaścicielem zabytku w chwili ponoszenia kosztu. Dla rozliczeń według zasad z 2022 roku Ministerstwo Finansów wskazuje dodatkowo konieczność posiadania:
- pisemnego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków dla zabytku wpisanego do rejestru,
- albo pisemnych zaleceń konserwatorskich dla zabytku ujętego w wojewódzkiej lub gminnej ewidencji zabytków,
- oraz faktury wystawionej przez podatnika VAT niekorzystającego ze zwolnienia z VAT.
W aktualnym ujęciu warto pilnować całej dokumentacji od początku inwestycji. Przy uldze na zabytki formalności nie są dodatkiem, tylko warunkiem bezpieczeństwa podatkowego.
Kiedy ulga na zabytki nie przysługuje?
Ulgi nie można zastosować, gdy:
- te same wydatki zostały już odliczone w innym zeznaniu,
- zostały już rozliczone w ramach innej ulgi,
- wydatki zostały podatnikowi zwrócone w jakiejkolwiek formie.
To ważny filtr praktyczny. Fiskus nie pozwala dwa razy korzystać z tej samej korzyści podatkowej. Jeżeli więc dany koszt był już podstawą innego odliczenia albo został zrefundowany, ulga na zabytki odpada.
Jak rozliczyć ulgę na zabytki?
Odliczenia dokonuje się w zeznaniu rocznym PIT. Ministerstwo Finansów wskazuje, że ulgę rozlicza się w formularzach:
- PIT-37,
- PIT-36,
- PIT-36L,
- PIT-28,
z dołączonym załącznikiem PIT/O.
Przy funduszu remontowym wydatki odlicza się za rok podatkowy, w którym zostały poniesione, a dniem poniesienia wydatku jest dzień zapłaty. Z kolei wydatki na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane odlicza się w zeznaniu składanym po otrzymaniu zaświadczenia potwierdzającego wykonanie tych prac lub robót.
Czy ulgę można rozliczać przez kolejne lata?
Tak, w określonych przypadkach jest to możliwe. Ministerstwo Finansów na przykładzie rozliczenia za 2022 rok pokazuje, że część odliczenia, która nie znalazła pokrycia w rocznym dochodzie, można było odliczać w kolejnych 6 latach podatkowych.
Dla podatnika to dobra wiadomość, bo większy remont zabytku często oznacza wydatek znacznie wyższy niż dochód z jednego roku. Mechanizm rozłożenia odliczenia w czasie pozwala realnie wykorzystać ulgę, a nie tylko teoretycznie do niej mieć prawo.
Komu przysługuje ulga na zabytki? Najkrótsza odpowiedź
Ulga na zabytki przysługuje właścicielowi lub współwłaścicielowi zabytku nieruchomego, który ponosi kwalifikowane wydatki i rozlicza PIT według skali, liniowo albo ryczałtem. Obecnie dotyczy głównie funduszu remontowego oraz prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych, a standardowe odliczenie wynosi 50% poniesionych kosztów. Zakup zabytku daje ulgę tylko wtedy, gdy chodzi o wydatki poniesione do 31 grudnia 2022 r. i chronione zasadą praw nabytych.
Podsumowanie
Jeżeli chcesz bezpiecznie skorzystać z ulgi na zabytki, najpierw odpowiedz sobie na trzy pytania: czy jesteś właścicielem lub współwłaścicielem, czy wydatek mieści się w aktualnym katalogu i czy masz pełną dokumentację. Dziś to nie jest ulga dla każdego nabywcy historycznej nieruchomości, lecz raczej preferencja dla tych, którzy realnie finansują utrzymanie i prace przy zabytku.
